3 ngày trước lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm năm 2009, tôi nhận được một thư điện tử có nội dung như sau : « Năm rồi em được cô bạn dẫn đi tham dự buổi tôn vinh Mẹ Maria ở 20A Lý Tự Trọng. Em rất thích tham dự nghi thức nầy. Năm nay, bạn em đi vắng, không biết em có được phép đến tham dự không ? »
Nghe khen như vậy, bản thân tôi cũng muốn tham dự, nhưng chưa biết làm sao. Thật may mắn vào sáng 8/12, tôi được mời. Không biết cô bé kia có tham dự hay không, còn tôi bất ngờ được diễm phúc nầy.

Loạt Bài Một Chút Tử Tế

Buổi tôn vinh Mẹ Maria Vô Nhiễm nơi đây rất đặc biệt : không kiệu, không Thánh Lễ. Ngoài những bài ca kính tôn vinh Mẹ Maria, người đại diện của các nhóm lần lượt được mời lên chia sẻ với các bạn về tâm tình của mỗi nhóm đối với Gương mẫu là Mẹ Maria.

Điều đáng nói nơi đây là bài tổng kết của Trưởng Cộng đoàn. Với giọng nói trang nghiêm và pha chút dí dỏm, ngài làm nổi bật những nét đôc đáo của mỗi nhóm đã chia sẻ với các bạn mà ngài gọi là những « viên ngọc quí ». Khi ngài liệt kê những « viên ngọc qui » mà ngài khám phá ra nơi những góp ý của các nhóm, gương mặt của các bạn trẻ trong nhóm sáng hẳn lên,  rất hãnh diện,  cười vui vẻ và tạo nên bầu khí thân tình, phấn khởi, khích lệ các bạn trẻ cố gắng sống theo  gương Mẹ Maria như những gì mà nhóm đã suy tư .  Một lời khen mang lại hiệu quả trông thấy.

Không ai cần lời khen quá trớn. Chỉ cần có một lời khen đúng và đúng lúc. Không gì ngại ngùng cho bằng nhận một lời khen xã giao,  quá sớm hay quá trễ.

Con người chúng ta là một con người xã hội và  bản năng tự nhiên thúc đẩy chúng ta sống chung với nhau và có những mối quan hệ xã hội tối thiểu với nhau. Đây là một nhu cầu cần thiết để sống còn như những nhu cầu sinh lý (ăn, uống, ngủ…). Nhu cầu nầy được diễn tả qua một ước muốn thầm kín không cưỡng lại được là có được cảm tình của người khác, bằng chứng được nhìn nhận thuộc về một tập thể, một cộng đoàn nào đó.

Được kẻ khác nhìn nhận là một nhu cầu sống. Khi ai đó khen chúng ta và khen đúng, điều đó có nghĩa rằng, dưới con mắt của họ, chúng ta hiện diện và đáng được quan tâm. Họ làm cho chúng ta thỏa mãn nhu cầu thuộc về của chúng ta.

Thỏa mãn một nhu cầu luôn luôn gợi dậy một tình cảm tích cực. Đó cũng chính là điều mang đến cho chúng ta một thoảng lòng tri ân khi chúng ta nhìn nhận công lao của họ. «  Sao không thấy họ trở lại tôn vinh Thiên Chúa, mà chỉ có người ngoại bang nầy ? » (Lc 17, 18). Nhu cầu càng cơ bản, ước muốn càng mãnh liệt và cử chỉ nhìn nhận công lao sẽ càng sâu đậm. Nhưng hãy cẩn thận, coi chừng những lời nịnh hót. Không gì khó chịu cho bằng những lời khen giả dối trước mặt : « Trước mặt con, nó nói năng ngọt xớt, sửng sờ kinh ngạc trước từng lời của con, nhưng sau lưng, nó đổi cung đổi giọng, biến lời con thành những điều gai chướng » (Hc 27, 23). 

Chúng ta hãy thành thật. Những lời ca ngợi của chúng ta phải phát xuất từ con tim. Điều nầy cần chúng ta có thói quen nhìn điều gì tích cực, những tính tốt của người khác. Ralph Waldo Emerson nói câu nầy cũng đáng quan tâm : « Trong mỗi người, chúng ta luôn tìm thấy điều gì đáng được kính trọng. Anh hãy làm một cố gắng để vượt lên trên dáng vẻ bên ngoài của con người. Rất thường khi những điều thật sự tốt không nhận thấy ngay lúc đầu ».

Chúng ta hãy thành thật với mình và chỉ khen ngợi điều đáng được khen và nếu chúng ta làm nổi bật một khía cạnh tích cực nào đó của kẻ khác, chúng ta tin chắc chắn rằng đức tính đó sẽ càng được phát huy mạnh mẽ hơn nữa ; chúng ta giúp người bạn của chúng ta khám phá ra và ý thức được đức tính hay khả năng tiềm ẩn nơi họ. Những nếu chúng ta khen tào lao thì chẳng giúp gì cho người đó tiến lên cả. 

Biết bao nhiêu vấn đề bất đồng xảy ra trong cuộc sống chỉ vì chúng ta không biết nhìn nhận đủ những công lao của người khác. Thế nhưng, một lời nói tích cực, một lời động viên sẽ làm nên những phép lạ không ngờ. Đó chính là mãnh lực của lời khen đúng.

Chúng ta sát cánh với nhiều người, nhiều giới trong cuộc sống nghề nghiệp. Chúng ta thấy rất rõ có những người thật có tài, rất thông minh và nhiều khả năng vượt xa chúng ta. Thế nhưng nhận ra  được khả năng mà chúng ta « không thấy », khả năng tiềm ẩn phía sau dáng vẻ bên ngoải, như thế mới là điều đặc biệt. Điều nầy thật tế nhị, không quan tâm là không thấy được qua một cử chỉ nhỏ nhặt, một cách nói, một thái độ, một cái nhìn …

Con người nầy ? Không có gì đáng kính trọng ? Thấy mất cảm tình ? Tại sao ? Phải chăng vì  khi đưa họ lên thì họ sẽ hạ tôi xuống ? Họ sẽ làm nổi bật những thiếu sót của tôi, những bất tài của tôi ? Nhưng có sao đâu. Hãy « để họ lớn lên ».

Thành thật mà nói, theo cảm tính tự nhiên, chúng ta có thích gần gũi những người mà chúng ta đánh giá là « xoàng » hay không ? Chúng ta có lăn xả vào thế giới những người mà chúng ta cho rằng địa vị của họ không ngang hàng với chúng ta không ? Hay chúng ta chỉ thích kề cận những người mà khi ở gần họ, chúng ta thấy mình là tuyệt vời. Chúng ta thấy họ là những con người đặc biệt và chúng ta, chúng ta cũng cảm thấy mình đặc biệt. Và chúng ta chỉ thấy thích thú khi trò chuyện với họ ? Cha Barré khuyên Thánh Gioan La San : «  Cha phải sống trong cùng hoàn cảnh xã hội như họ ».

Chúng ta nên nhớ điều nầy : nếu bạn làm thế nào cho người khác thấy được giá trị của họ khi đứng trước mặt chúng ta, họ sẽ vô cùng biết ơn bạn.

Những điều được đề cập ở trên là lý thuyết. Nói thì bao nhiêu cũng dễ, nhưng đem ra thực hành thì lại không đơn giản. Một vài đề nghị có thể đưa đến những kết quả tốt :

1-     Hãy yêu thương chính mình : Điều nầy hơi khó nghe, có vẻ hơi nghịch lý. Nhưng để được người khác yêu thương chúng ta, chúng ta hãy bắt đầu bằng việc biết yêu thương mình. Nếu chúng ta không coi mình là có giá trị, thì làm sao có thể làm cho người khác tin được điều đó ?

2-     Đến gặp người khác : Không ai là một hòn đảo. Điều nầy muốn nói cho chúng ta biết điều cần thiết là chúng ta chịu khó mất giờ cho người khác. Những người thật, không phải là những con người ảo.

3-     … hãy yêu thương họ : đây là giai đoạn có thể nói được là khó khăn nhất. Nhưng chúng ta sẽ không bao giờ được kẻ khác yêu thương, nếu chúng ta không yêu thương họ. Và làm sao chúng ta nói yêu Chúa ? Nhưng, bạn và tôi, không ai là hoàn hảo. Và có thể dưới con mắt của họ, chúng ta  là ngu ngốc. Nhưng thôi, hãy quên đi, chấp nhận những khiếm khuyết, những tật xấu nhỏ nhặt của con người. Và rồi, đàng sau con người hay càu nhàu, trơ trẽn đó, đàng sau con người lười biếng, không thành thật hay thao túng đó, thường khi  ẩn tàng một con người tuyệt vời, chúng ta chỉ cần khám phá ra mà thôi. Đây là một phương pháp rất hữu hiệu. Nhưng phải nói là khó. Xin gợi lên vài ý :

a- Quan tâm đến người khác : Điều nầy chúng ta đã nghe nhiều, đọc nhiều, nhưng lặp lại thêm một lần chắc cũng không vô ích.

- Quan tâm : Tìm hiểu để biết người khác thêm một chút, khám phá ra thực sự họ là ai. Đừng chỉ hài lòng về dáng vẻ bên ngoài, nhưng coi mỗi người là một con người duy nhất, có một lịch sử tuyệt vời để kể cho chúng ta.

- Thành thật : giao tiếp dựa trên lòng tin và chia sẻ, không « lèo lái ». Xem kẻ khác như họ là họ : không tuyệt đối tốt mà cũng không hoàn toàn xấu. Nhìn nhận mình không phải là một mẫu trọn lành

- Khả năng quan sát cho phép chúng ta quan tâm đến người khác, thấy được điều mà người khác không thấy.

- Cảm thông  : khả năng hiểu được những cảm xúc và những trạng thái tinh thần của người khác. Đặt mình vào hoàn cảnh của họ để chấp nhận được quan điểm của họ. Nhưng chúng ta phải tin rằng chúng ta không  bao giờ hiểu thực sự người khác.

b-   Một chút tâm lý : Ông bà dạy « biết người biết ta, trăm trận trăm thắng ». Muốn biết lời khen nào đúng, làm cho người ta thích, có lẽ chúng ta nên  suy nghĩ điều ngược lại : lời nhục mạ nào làm người ta đau khổ nhất ? Bởi vì chúng ta thấy điều xấu nơi kẻ khác dễ hơn là thấy cái tốt nơi họ. Cho nên muốn hạ gục ai thì phải nhắm ngay chỗ yếu  điểm nhất của họ. Lời khen cũng thế. Lời khen đúng phải đạt đến việc làm cho người được khen nhận lời khen đó và củng cố nơi họ lòng tin tưởng nơi bản thân họ và biết đâu sẽ biến đổi tốt cuộc đời họ.  Điều nầy đòi hỏi chúng ta phải « mở đôi mắt » và có một chút tâm lý để hiểu người đối diện. Như Thánh Gioan La San dạy : « phải cứng rắn đối với người nầy và mềm mỏng đối với người kia » là vì vậy.

Chúng ta có đề cập một chút nơi đây « sự quan trọng và mãnh lực của lời khen ». Ngày nay, chúng ta không ít thì nhiều mất đi cái phản xạ rất trong sáng là diễn tả công khai lời khen ngợi đối với những người mà chúng ta ngưỡng mộ, thấy họ có tài. Cho nên, ngay chính chúng ta, khi được ai đó khen ngợi điều gì, chúng ta không biết ứng xử ra sao, hoặc đánh một dấu hỏi cho lời khen đó có thật hay chỉ là những lời khen ngợi xã giao, rồi cho vào quên lãng. Một phần nào đó do trong quá trình đào tạo, chúng ta được dạy phải sống khiêm nhường, kín đáo, tế nhị vì những đức tính nầy rất cần thiết cho đời sống chung. Khi nào chúng ta đang ở một nơi công cộng, thậm chí trong nhà thờ, nghe tiếng điện thoại di động reo lên bên cạnh và chủ nhân bắt máy trả lời như ở chốn không người, nói đủ thứ chuyện, chúng ta sẽ hiểu được giá trị của những đức tính nầy.

Một lời khen đúng phải làm tăng thêm vừa sự quí trọng mình vừa sự quí trọng của người nghe lời khen đó. Cho nên phải nhắm khen đúng nơi nào mà đối tượng nghi ngờ về mình. Thuốc mỡ chỉ có công hiệu khi được bôi vào đúng nơi vết thương mà thôi. Chính tất cả những điểm yếu đó, những nghi nan đó mà chúng ta phải khám phá ra để giúp người khác khám phá ra những khả năng tiềm ẩn của mình. Chúng ta thấy đó, để khen cho đúng, cũng cần phải có chút chế ngự bản thân, một chút tâm lý và một chút khả năng hiểu kẻ khác.

Nhât Nhật Tân