VƯƠN LÊN TRƯỞNG THÀNH được viết từ thao thức của một sư huynh đã dày công trong việc đào luyện thanh thiếu niên suốt nhiều thập kỷ qua, nay người đã về nhà Cha. SH Phan Văn Chức muốn chia sẻ không chỉ cho các tu sĩ nam nữ mà còn cho hết các kitô hữu trẻ để giúp họ thăng tiến hơn trong hành trình làm người và làm con Chúa.

< 5 >

CÓ ÓC SÁNG KIẾN 

Anh chị còn nhớ chuyện Cris-tôp Cô-lomb khám phá ra tân thế giới. Người đồng thời bắt đầu biết được trái đất có hình tròn không phải hình vuông. Nhưng biết vậy thì thôi họ không đi xa nữa. Cris-tôp Cô-lomb suy nghĩ và nảy ra trong óc ông tia sáng. Nếu trái đất tròn, mình có thể đi vòng trái đất và trở về điểm khởi hành. Rồi ông tìm cách thực hiện sáng kiến đó. Sau bao nhiêu thử thách, vất vả nguy hiểm hàng mấy năm trời, ông đã thành công và đã mở rộng thế giới gấp đôi.

            Anh chị vẫn còn nhớ sự phát minh ấn loát sách vở do ông Gutenberg. Xưa kia họ phải khắc hay phải chép từng trang, từng bản đóng khung và các chữ thì bất di bất dịch. In xong thì không còn sử dụng được nữa. Gutenberg suy nghĩ và có sáng kiến; tại sao không đúc những chữ rời, có thể lắp đi lắp lại. Thế là từ đó sự phát minh của Gutenberg đã đưa thế giới vào một kỷ nguyên văn minh mới.

        Ngay bên Việt nam chúng ta có Quang Trung. Ngài phải đuổi địch xâm lăng. Làm sao đánh địch bất ngờ. Làm sao di chuyển quân với thời gian kỷ lục. Thế là ngài nghĩ ra lối di chuyển tuyệt hảo : hai lính khiêng tên thứ ba trong cái võng. Rồi cứ thế thay phiên nhau nghỉ và giúp đồng đội. Nhờ thế Quang Trung đánh bại quân xâm lăng và cứu nước.

        Thực ra lịch sử cho chúng ta biết vô số phát minh về mọi lãnh vực, khoa học, kỹ thuật, giáo dục, văn hóa, văn chương, nghệ thuật, kể cả đạo đức, tôn giáo. Tất cả nền văn minh, văn hóa từ cổ chí kim trên khắp năm châu bốn bể là kết quả của sáng kiến con người và con người còn tồn tại trên mặt đất thì còn sáng kiến và văn minh cứ thế tiến mãi.

        Tôi không có tham vọng được thấy Anh chị trở nên như Cristôp-Côlomb, Gutenberg, Quang trung hay những nhà phát minh tên tuổi của lịch sử. Tôi chỉ muốn nhắc nhở Anh chị phải có óc sáng kiến, phải tập tành cho có óc sáng kiến, ngay hôm nay, ngay trong thời gian học hành, ngay trong hoàn cảnh thực tế Anh chị đang sống. Với gia đình,với học đường, với hàng xóm, với xã hội xa gần, giữa kẻ quen người lạ, giữa bạn bè.

        Anh chị là học sinh, sinh viên. Anh chị cần hơn bao giờ hết phải có óc sáng kiến. Xưa nay lối học, lối giảng, lối thi cử của chúng ta không giúp mấy về sáng kiến. Học sinh giỏi, thi đậu trường là những học sinh phải gạo, phải nhồi sọ, phải lập lại ông thầy hay sách vở hay bài “tủ”. Lập lại càng đúng càng được nhiều điểm. Thế là cả một thế hệ, một dân tộc được giáo dục như con két, như con cừu, dễ sai khiến, dễ làm thịt nhưng thật nghèo về sáng kiến, về sáng tạo. Phải chăng đó là nguyên do cội rễ của sự nô lệ kéo dài của dân tộc Việt Nam ta, của chậm tiến, của kém mở mang ?

        Vậy anh chị sẽ cải tiến lối học, lối làm bài, lối trau dồi văn hóa, lối suy nghĩ của Anh chị. Tuy nhiên, Anh chị phải học, phải lập lại, phải trả bài… nhưng Anh chị hãy lấy thông minh, óc sáng kiến để đi xa hơn nữa, để tìm tòi, khám phá thêm ngoài những sách vở trong lớp, những bài giảng của thầy cô giáo. Anh chị tìm thêm tài liệu so sánh những gì mình học trong lớp với đời sống thực tế trong xã hội, với những biến cố lịch sử, với những biến cố thế giới trong nước, ngoài nước, với những sinh hoạt, biến chuyển hàng ngày, nơi gia đình chúng ta, nơi học đường chúng ta, nơi cha mẹ, Anh chị em, nơi các giáo sư, nơi các bạn bè, nơi các thanh thiếu niên nam nữ, nơi những người có tuổi, có địa vị, nơi dân nghèo dân đen. Anh chị so sánh lí thuyết nhà trường với thực trạng con người bằng xương bằng thịt dưới mắt chúng ta, bên cạnh chúng ta, khi thuận khi chống chúng ta, khi dễ thương, khi khó thương, khi giúp khi hại chúng ta…

        Như thế cái học của chúng ta sẽ trở mên sống động, thích thú. Rồi khi chúng ta học sử, học địa, học văn chương, học sinh ngữ,… chúng ta sẽ hiểu sâu rộng và thiết thực hơn. Về khoa học, toán lý hóa vạn vật, chúng ta cũng tìm xem những khám phá khoa học được áp dụng như thế nào trong đời sống hàng ngày, trong tất cả những máy móc, tiện nghi chúng ta đang sử dụng từ điện, nước đến xe hơi, xe honda đến tủ lạnh, máy điều hòa không khí, đến cả y phục, đồng hồ, nhà cửa, thực phẩm…

        Với óc sáng kiến, Anh chị sẽ có nhiều tư tưởng mới, nhiều cảm xúc mới, nhiều khám phá mới. Cả một đời sống Anh chị cũng trở nên mới hơn, đẹp hơn thích thú hơn. Rồi đến lúc phải trình bày tư tưởng, phải trình bày lại bài vở, tài liệu, phải viết những bài luận, Anh chị không phải chép lại những bài “tủ”, Anh chị sẽ có những sáng kiến mới, những tu tưởng, những cảm nghĩ sắc bén, độc đáo, sôi động, sôi nổi, đầy sinh lực gân cốt. Anh chị tập tành trở nên văn hào, nghệ sĩ, những nhà hùng biện, tâm lý, triết gia, chính trị gia có giá trị, có óc sáng kiến, sáng tạo. Anh chị vượt hẳn những người chỉ có bằng cấp, chỉ có một mớ kiến thức từ văn chương, sách vở mà không có tài sáng tác, làm mới, đi kịp với thời thế. Tuy nhiên với óc sáng kiến này, Anh chị đừng sợ thi rớt. Trái lại Anh chị sẽ đậu chắc chắn hơn. Anh chị sẽ đậu oai hùng hơn thế thôi, và nhất là Anh chị thấy thích thú học hỏi khám phá mạo hiểm và không cảm thấy cái chán ngấy phải lập lại, phải nhồi sọ, phải vứt cả sách vở khi đã đậu rồi !

        Trên đây tôi muốn nhắc nhở Anh chị phải tập cho có óc sáng kiến ngay trong việc học, trước là phải học cho mau, cho giỏi, sau là để Anh chị được chuẩn bị mang óc đó vào đời, vào lối sống thực của đời, sống không phải chỉ trong sách vở từ chương nhưng trong cạnh tranh thử thách, vất vả, mồ hôi nước mắt, giữa mọi đau đớn lòng của nhân tình thế thái, của mạt cưa mướp đắng, Anh chị mang óc sáng kiến mà sống với cha mẹ, anh chị em, với bạn bè, với tất cả mọi người mà Anh chị tiếp xúc cách này cách khác. Đặc biệt Anh chị tìm có thật nhiều sáng kiến để chuẩn bị tình yêu, chuẩn bị hạnh phúc, chuẩn bị nghề nghiệp, chuẩn bị thành công, chuẩn bị giúp ích cho tha nhân, cho dân Việt chậm tiến, túng nghèo, bị lệ thuộc quá lâu kẻ khác, cho vô số đồng bào thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu nhà cửa, thiếu học hành, thiếu giáo dục.

        Với óc sáng kiến, với tính dạn dĩ để thi hành, Anh chị chuẩn bị ngay từ bây giờ để trở nên những nhà lãnh đạo tương lai, lãnh đạo trong phạm vi khiêm tốn một gia đình, một cơ sở, một đơn vị, một guồng máy và có thể cả một xứ sở quốc gia nữa.

        Lãnh đạo là đi trước, là mở đường giúp người khác đi theo hướng dẫn với cả tâm huyết tài năng của mình để cùng nhau tiến lên tốt đẹp hơn, thịnh vượng hơn. Vai trò lãnh đạo và phục vụ này, Anh chị sẽ đảm nhận nó với tất cả lòng hăng say của Anh chị.

        Anh chị chuẩn bị hữu hiệu nhất bằng óc sáng kiến, óc sáng tạo, óc sáng tác.

Xét lại

1.- Óc sáng kiến cần thiết thế nào ?

2.- Làm gì để có óc sáng kiến ?

3.- So sánh những ai có với những ai không có óc sáng kiến… Lợi hại thế nào ?